حیله معتصم عباسی علیه امام هادی(ع)

مقام و جایگاه حضرت امام علی النقی الهادی(ع) آن قدر والا و رفیع بوده و هست که در زمان حیات پدر بزرگوار ایشان، امام جواد(ع)، خلیفه زمان یعنی معتصم عباسی، درصدد بود که ایشان را نسبت به پدر و اجداد بزرگوارشان بدگمان کند.خلیفه زمان با این قصد نامه ای به والی مدینه می نویسد تا ناصبی ترین عالم مدینه را استاد علی بن محمد(ع) قرار دهد و ایشان را از همان کودکی نسبت به ائمه اطهار(ع) بدبین کند. پس از نگارش این نامه حاکم مدینه، یکی از بزرگان علمای آن شهر یعنی جنیدی را برحسب ظاهر استاد قرآن و معارف دینی امام(ع) قرار می دهد؛ زمانی که امام هادی(ع) ۶یا ۷ساله بوده اند.

اذعان جنیدی به مقام علمی امام هادی(ع) در دوران کودکی

زمانی که جنیدی کار خود را آغاز می کند تا قرآن را به امام هادی(ع) تعلیم دهد، امام(ع) او را خطاب قرار می دهند که از کدام قسمت می خواهی آغاز کنی؟ تأویل آیات، ادبیات آیات، تاریخ آیات یا … . هر هفته  که جنیدی به محضر ایشان می رسید، ارادتش نسبت به امام(ع) بیشتر می شد و دانش امام(ع) روز به روز سبب حیرت و شگفتی او می شد.

روزی حاکم وقت از جنیدی می پرسد که این کودک (امام هادی(ع)) تحت تعلیم و آموزشت چگونه است؟ جنیدی از این تعبیر برآشفته می شود و می گوید: می گویی این کودک؟! و نمی گویی این پیر! نمی دانم این کودک، این علم ها را در این مدینه از کجا آورده است؛ داناتر از من نسبت به علم و ادب در مدینه نیست، اما هرچه را من می خواهم بگویم، بهتر، کامل تر و صحیح تر از آن را این کودک به من می گوید! و جنیدی پس از مدتی شیعه می شود.

نمایندگانی در کشورهای مختلف حتی در دوران حصر

علاوه بر مقام والای علمی امام(ع) که حتی از زمان کودکی ایشان نمایان بوده است، باید به اداره امت اسلامی توسط ایشان با وجود تمام حصرها و محدودیت ها نیز اشاره کرد. زمانی که امام(ع) را به سامرای تحت اشراف خلیفه، منتقل می کنند، حضرت با آن  که در حصر بودند، امت اسلامی را هدایت می کردند و نمایندگانی در کشورهای مختلف داشتند.

زیارت جامعه کبیره، یک دوره کامل امام شناسی

از آثار مشهور منسوب به این امام همام(ع) زیارت جامعه کبیره است که یک  دوره کامل امام شناسی بسیار دقیق و والاست که بسیار مشهور است. کافی است تنها به دو جمله این زیارت یعنی «کلامکم نور و امرکم رشد» توجه کنیم تا به این نکته مهم پی ببریم که ائمه(ع) مانند پیامبر(ص) همگی «وَمَا یَنطِقُ عَنِ الْهَوَى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحَى»(نجم/۳و ۴) می باشند و گفتار آنان وحی گونه بوده و نور هدایت و ارشاد و برهان است و رشد فرد و جامعه در متابعت از اوامر ایشان است.برخی از کسانی که امام شناسی آن ها ضعیف و ناصواب است و ائمه معصومین(ع) را به آن اوصافی که دارند، نمی توانند بپذیرند و آن بزرگواران را مانند اشخاص عادی محسوب می کنند، می پندارند که در این زیارت مبالغه شده است؛ حال آن که به هیچ وجه چنین نیست و اگر کسی امام شناسی درستی داشته باشد، درک می کند که این مقامات واقعی ائمه اطهار(ع) است که با این الفاظ زیبا بیان شده است.

سند دقیق زیارت غدیریه

از دیگر یادگارهای امام علی النقی(ع) زیارت حضرت علی(ع) در روز عید غدیر خم است که این زیارت در آثاری چون مفاتیح الجنان، جلد دوم موسوعه  زیارات المعصومین(ع)، آثار علامه مجلسی و… ذکر شده است.سند این زیارت بسیار دقیق  است ،این زیارت غدیریه که انشای حضرت امام هادی(ع) در مدینه و در زمان انتقال ایشان به سامراست، حاوی استدلالات قرآنی، تاریخی و روایی بر ولایت مولای متقیان امام علی(ع) است.تمامی ائمه معصومین(ع) مظلوم و غریب بوده اند، اما به ویژه سه امام بزرگوار، یعنی امام جواد(ع)، امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع) بسیار غریب می باشند و بسیار کمتر دربارهٔ آن بزرگواران سخن گفته می شود.

امام علی النقی (علیه‌السلام) و بیان معارف شیعه و محورهای ولایت پذیری شیعیان

شاید جاودانه‌ترین سند به جا مانده از امام علی النقی (علیه‌السلام) در بیان معارف شیعه و محورهای ولایت پذیری شیعیان را زیارت ارزشمند جامعه کبیره بدانیم. اما یکی دیگر از یادگارهای این امام بزرگوار؛ زیارت غدیریه و مربوط به روز عید غدیری است که امام هادی (علیه‌السلام) در سفری که معتصم خلیفه عباسی آن حضرت را به بغداد احضار کرد به نجف اشرف و زیارت قبر مطهر جدّ بزرگوارشان حضرت علی (علیه‌السلام) رفتند و این زیارت را قرائت فرمودند.امام هادی (علیه‌السلام) در این زیارت به ۵۰آیه از قرآن در فضیلت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) اشاره می‌کنند و به صورت مفصل درباره جایگاه حضرت سخن می‌گویند که درسی آموزنده و گویا در لزوم ولایت پذیری شیعیان این امام همام است.

از جمله آیات مورد استناد در این زیارت آیه مشهور به آیه ولایت است.

انما ولیکم‏الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه ویوتون الزکاه و هم راکعون و من یتول‏الله و رسوله و الذین آمنوافان حزب‏الله هم الغالبون

سرپرست و ولی شما تنها خدا است و پیامبر او و آن‌ها که ایمان آورده‌اند، همان‌ها که نماز برپا می‏دارند، و در حال رکوع زکات ‏می‏دهند؛ و کسانی که ولایت خدا و پیامبرش و افراد با ایمان را بپذیرند، پیروزند، زیرا حزب و جمعیت خدا پیروز است.ابوذر از صحابی رسول خدا در روایتی شأن نزول این آیه را به نفصیل نقل کرده و می گوید: من به دو چشم خویش دیدم و به دو گوش خود شنیدم (چنانچه خلاف آن را نقل کنم، نابینا و ناشنوا گردم) که پیامبر خدا فرمودند: «علی پیشوای نیکان و قاتل کافران است. هر کس او را یاری کند، از ناحیه خداوند یاری می‏‌شود و هر کس او را تنها بگذارد، خدا او را خوار می‏‌سازد

ابوذر با اشاره به واقعه تاریخی و مشهور بخشیدن انگشتر توسط مولای متقیان امیر مؤمنان (علیه‌السلام) نقل می‌کند: «من روزی نماز ظهر را با پیامبر خواندم. فقیری کمک خواست؛ اما کسی چیزی به او نداد. در این حال سائل دست‌های خویش را به آسمان بلند کرد و گفت: خدایا! تو شاهد باش که من در مسجد پیامبرت کمک خواستم اما کسی به من کمک نکرد.

در این هنگام علی (علیه‌السلام) که در حال رکوع بود و انگشتر در دست راست خویش داشت. به سائل اشاره کرد. سائل به سوی حضرت رفت و خاتم از انگشتر حضرت بر گرفت. رسول گرامی اسلام که این منظره را مشاهده کرده بود. - پس از نماز دست به دعا برداشت و فرمود: «خدایا، موسی از تو خواستار شرح صدر و باز شدن گره زبان برای فهماندن کلامش شد و از تو خواست ‏برادرش هارون را وزیر و پشتیبان او قرار دهی و تو در پاسخ او فرمودی «بازوان تو را به وسیله برادرت محکم و نیرومند می‏‌کنیم و برای شما سلطه و برتری قرار می‌‏دهیم

خدایا، من محمد پیامبر و برگزیده تو هستم. خدایا، به من سعه‌‏صدر و آسانی در کار عطا کن و علی را که از اهل من است. وزیر و پشتیبان من قرار بده.سوگند به خدا هنوز کلام پیامبر به پایان نرسیده بود که جبرئیل نازل شد و گفت: ای محمد! بخوان: «انما ولیکم‏الله و رسوله...» و آیات نورانی ۵۵و ۵۶سوره مبارکه مائده بر رسول خدا نازل شدکه این روایت علاوه بر مفسران شیعه به تایید بسیاری از مفسران اهل سنت نیز آمده است.شیخ عباس قمی متن کامل زیارت غدیریه را در کتاب ارزشمند مفاتیح‌الجنان بیان کرده و نکته جالب اینکه محدث قمی تاکید کرده‌اند که این زیارت تنها مختص روز غدیر نیست و هر روز می‌توان این زیارت را قرائت کرد.

پی نوشت ها:

سوره مبارکه مائده/ آیات ۵۵و ۵۶

۱طبری (تفسیر طبری)، ج‏۶، ص‏۱۶۵

۲- واحدی (اسباب النزول)، ص‏۱۴۸

۳- فخر رازی (تفسیر فخر رازی)، ج‏۳، ص‏۴۳۱

۴- ابن صباغ مالکی (الفصول المهمه)، ص‏۱۲۳

۵- ابواسحاق ثعلبی (تفسیر ثعلبی)، ج‏۲، ص‏۵۲

۶- گنجی شافعی (الکفایه)، ص‏۱۰۶

۷- خوارزمی (مناقب)، ص‏۱۷۸

۸- ابن حجر (الصواعق)، ص‏۲۵