ابلاغ غدیر

بدون شک واقعه غدیر خم، نقش سرنوشت سازی در تعیین مسیر آینده اسلام داشته است. در این واقعه، پیامبر اسلام صلی‏ الله‏ علیه‏ و ‏آله مهم‏ترین مأموریت دوران پیامبریِ خود را به انجام رساند؛ مأموریتی که انجام آن، به منزله رساندن پیام رسالت حضرت بود، و کوتاهی در مورد آن، به از بین رفتن زحمات چندین ساله ایشان می‏انجامید؛ چنان که خداوند متعال درآیه 67 سوره مائده می‏فرماید: «هان ای پیامبر! آنچه را از سوی پروردگارت به تو نازل شده است، تبلیغ کن و اگر چنان نکنی، پیام و رسالت او را انجام نداده‏ای وخداوند تو را از مردم حفظ می‏فرماید».

خطبه ی غدیر یکی از معتبرترین و پر محتواترین منابع اصیل اسلامی است که مبانی اصیل اعتقادی را به صورت یک دوره ی فشرده مطرح می نماید؛ اصول خداشناسی و توحید، نبوت، امامت و حتی مباحث معاد و زندگی اخروی. در واقع این خطبه خود درسنامه ی کاملی از همه ی اعتقادات اسلامی است که به صورت مستدل و موثق از زبان پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) برای همیشه ی تاریخ بیان گردیده است.در این خطبه شریف به امام زمان عجل الله تعالی فرجه توجه خاصی شده است. و در سه فراز خطابه، پیامبر اکرم صلی الله علیه آله اشاره به وجود مبارک آن حضرت فرموده اند.

در فراز اول می فرمایند:« مَعَاشِرَ النَّاسِ آمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّها عَلى‏ أَدْبارِها...

مَعاشِرَالنّاسِ، النُّورُ مِنَ‏اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ مَسْلوكٌ فِىَّ ثُمَّ فى عَلِىِّ بْنِ أَبى طالِبٍ، ثُمَّ فِى النَّسْلِ مِنْهُ إِلَى الْقائِمِ الْمَهْدِىِّ ، الَّذِی یأْخُذُ بِحَقِّ اللَّهِ وَ بِكُلِّ حَقٍّ هُوَ لَنَا»

ملاحضه شود که پیامبر صلی الله علیه آله به صراحت جریان نور را علاوه بر خود در امیر المۆمنین و امامان علیهم السلام از نسل ایشان تا مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه جاری و ساری می دانند؛ و بر روی دو نکته تاکید می کنند:اول این که امامت در خاندان امیر المومنین علی علیه السلام  جاری است، به طوری که این رشته الهی در آغاز به دست مبارک امیر المۆمنین علیه السلام و در نهایت به وجود مبارک مهدی فاطمه سلام الله علیهما سپرده شده است؛ و دوم آن حضرت حق خدا و حق تمامی اهل بیت علیهم السلام را از غاصبانشان خواهند گرفت

آغاز پانزدهمین قرنی است که شیعه با حجتی قوی و برهانی قاطع که پیامبر-صلی الله علیه و آله و سلم- به دستش داده ، پرچم بلند « اشهد ان علیاً ولی الله » را بر افراشته و تا شنیدن صدای جانفزای انا المهدی از مرزهای اعتقادی خویش پاسداری می کندفراز دوم از گفتار پیامبر اکرم صلی الله علیه آله به صورت مسقل به امام زمان عجل الله تعالی فرجه اختصاص دارد. حساسیت این قسمت از سخن را، از آنجا می توان دریافت که حضرتش هیجده بار مردم را با تکرار یک لفظ هشدار دهنده، "الا" به معنی "هان"! "آگاه باشید" به دقت در کلام خود فرا می خوانند. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در آغاز این بخش، بار دیگر روند پیوسته نبوت و امامت را مطرح نموده و یاد آور می شوند که سررشته این نظم، در دست علی علیه السلام است و پایان بخش این روند، حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه می باشند، بدین صورت که: (مقاله سیمای امام زمان در خطبه غدیر، سایت نشر اعتقادات)

در خطبه شريف غدير به امام زمان(ع) توجه خاصي شده است و  در سه فراز خطابه، پيامبر اکرم(ص) به وجود مبارک آن حضرت اشاره فرموده‌اند. در فراز اول مي فرمايند:مَعَاشِرَ النَّاسِ آمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّها عَلى‏ أَدْبارِها... مَعاشِرَالنّاسِ، النُّورُ مِنَ‏اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ مَسْلوكٌ فِىَّ ثُمَّ فى عَلِىِّ بْنِ أَبى طالِبٍ، ثُمَّ فِى النَّسْلِ مِنْهُ إِلَى الْقائِمِ الْمَهْدِىِّ ، الَّذِي يَأْخُذُ بِحَقِّ اللَّهِ وَ بِكُلِّ حَقٍّ هُوَ لَنَا.1

در این قسمت، پيامبر(ص) به صراحت جريان نور را علاوه بر خود، در اميرالمومنين و امامانِ از نسل ايشان تا مهدي موعود(عع) جاري و ساري مي‌دانند و آن بزرگوار را گیرندة تمام حق‌الله و حق اهل بیت(عع) - که به آن‌ها ظلم شده است - معرفی می‌کنند.

فراز دوم از گفتار پيامبر اکرم(ص) - که اصل نگارش ما را دربر می‌گیرد - به‌صورت مستقل به امام زمان(ع) و بیان ویژگی­های آن حضرت اختصاص دارد. حساسيت اين قسمت از سخن را از آن‌جا مي‌توان دريافت که حضرتش هجده بار مردم را با تکرار لفظ هشداردهندة «ألا» (= هان، آگاه باشید!)  به دقت در کلام خود فرامي­خوانند. پيامبر اکرم(ص) در آغاز اين بخش، بار ديگر روند پيوستة نبوت و امامت را مطرح نموده و يادآور مي‌شوند که سررشتة اين نظم، در دست علي(ع) است و پايان‌بخش اين روند، حضرت مهدي(ع) خواهد بود:مَعاشِرَالنّاسِ،2 أَلا وَإِنِّى رَسولٌ وَ عَلِىٌّ الْإِمامُ وَالْوَصِىُّ مِنْ بَعْدى،... أَلا إِنَّ خاتَمَ الْأَئِمَةِ مِنَّا الْقائِمَ الْمَهْدِى پس از آن، بيست و يک ويژگي اساسي و مهم آن امام را ترسيم مي‌نمايند که  به آن‌ها خواهيم پرداخت.

سومين فراز، اواخر خطابه و هنگام بيعت گرفتن از مردم است که مي‌فرمايند:فَأُمِرْتُ أَنْ آخُذَ الْبَيْعَةَ مِنْكُمْ وَالصَّفْقَةَ لَكُمْ بِقَبُولِ ماجِئْتُ بِهِ عَنِ‏اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فى عَلِىٍّ أميرِالْمُؤْمِنينَ وَالأَوْصِياءِ مِنْ بَعْدِهِ الَّذينَ هُمْ مِنِّى وَمِنْهُ إمامَةٌ فيهِمْ قائِمَةٌ، خاتِمُها الْمَهْدىُّ إِلى يَوْمٍ يَلْقَى اللَّهَ الَّذى يُقَدِّرُ وَ يَقْضي.3

مأمورم که از شما پيمان بگيرم تا دست در دست من نهيد در پذيرش آن‌چه از سوي خداوند دربارة علي اميرالمومنین(ع)  آورده‌ام و دربارة اوصياي پس از او که از من و اويند. اين امامت در ميان آنان پايدار است و خاتم آنان  مهدي(ع) است و پیشوایی استوار است تا روزي که با خداوند قدر و قضا ديدار کند (قيامت).

نقطه اوج خطبة غدیر - که از افتخارات شیعه به شمار می‌آید - اين است که پيغمبر اکرم(ص)، آيندة جهان را به‌صورت تابلوي بسيار دقيق و زیبایی طراحی کرده‌اند (همین فراز دوم). البته در سه جاي ديگر هم (دو بار در قسمت ششم و يک بار در قسمت دهم خطابه) دربارة امام زمان(ع) مطالبي را گفته­اند؛ ولي قسمتي که دارای حساسیت ویژه­ای است - که اگر کنار هم چيده شود، حکومت، شخصيت، علم، عصمت و ولايت تکويني امام زمان(ع) روشن مي‌شود - همين قسمت هشتم خطابة غدير است. ما نیز در این نوشتار برآنیم تا ویژگی‌های امام زمان(ع) را در خطبة غدیر ذیل همین فراز دوم درباره ایشان شرح دهیم تا ظرافت‌های بیانی آن حضرت(ص) دربارة امام زمان(ع) بیش از پیش آشکار گردد.

اگر مسلمينِ آن روز على بن ابى طالب عليه السلام را نپذيرفتند، ولى حقايق در طول زمان براى نسلها روشن شد، و از آنجا كه كارهابه دست خداوند است روزى امر اهل بيت عليهم السلام ظاهر خواهد شد. آن روز، جهان به دست جانشينان واقعى پيامبر صلى اللَّه عليه و آله سپرده مى شود، و انتقامِ آنچه در طول قرنها بر ايشان رفته است گرفته خواهد شد.

لازم به تذكر است كه اعلامِ اين مطالب در غدير، يك پيشگويى و اخبار از غيب نيز به شمار مى آيد.

در خطبه ى غدير، 25 جمله در باره ى حضرت مهدى عليه السلام آمده است كه آنها را تحت 6 عنوان مى توان خلاصه كرد:

الف: بشارت به او؛ در اين باره مى فرمايد:

او كسى است كه همه ى پيشينيان به آمدن او بشارت داده اند.

ب: خاتميت او؛ در اين باره به دو جنبه ى مهم اشاره شده است:

1. اينكه امامت در امامانِ تعيين شده اتصال دارد و منقطع نمى گردد تا به دست خاتم و آخرين آنان كه حضرت مهدى عليه السلام است برسد.

2. آن حضرت تا روز قيامت به عنوان حجت خدا باقى خواهد ماند و بعد از او حجتى نيست.

ج: مقام و منزلت او. در اين باره دو جهت ذكر شده است:

1. فضائل و مناقب او:

- او انتخاب شده ى خداوند و هدايت يافته و كمك شده است.

- نور از جانب خداوند در او قرار داده شده و نورى نيست مگر با او، و حقى نيست جز با او.

2. مقام و شأن اجتماعى او:

- او ولى خدا در زمين و حكم كننده ى او در ميان خلق است.

- كارها به او سپرده شده، و او امين خداوند بر سر و آشكار اوست.

- او يارى كننده ى دين خدا است.

- او هر صاحب فضلى را به قدر فضلش و هر صاحب جهلى را به قدر جهلش نشانه مى دهد.

د: علم او؛ در اين باره به دو جهت اساسى اشاره شده است:

1. او وارث هر علمى است و علمش به همه چيز احاطه دارد.

2. علم او به درياى عميق علم الهى اتصال دارد.

ه: قيام او؛ در دو مورد از خطبه ى غدير كلمه ى ''القائم المهدى'' بكار رفته و بعد از آن به قدرت مطلقه و تمام عيار حضرت بقية اللَّه الأعظم ارواحنا فداه اشاره شده است كه از جانب الهى به او عطا گرديده است و هيچ قدرتى طاقت برابرى با او را ندارد. در اين باره سه جنبه ذكر شده است:

1. كسى بر او غالب نمى شود، و كسى عليه او كمك نمى شود، و او همه ى قلعه هاى محكم را فتح مى كند.

2. او بر همه ى اديان و بر همه ى گروههاى شرك غالب مى شود، و آنان را هدايت مى كند و يا به قتل مى رساند.

3. خداوند همه ى آباديها و شهرهاى جهان را در اثر تكذيبشان تا روز قيامت هلاك مى كند، و آنها را تحت تصرف حضرت مهدى عليه السلام در مى آورد.

و: انتقام او؛ در خطبه ى غدير تأكيدى است بر اينكه اگر چه حق اهل بيت عليهم السلام و شيعيانشان توسط ظالمين پايمال مى شود، ولى منتقمى خواهد آمد و گذشته از عذاب اُخروى، در همين جهان دل دوستان را با گرفتن انتقام مسرور خواهد كرد. اين نكته در قالب سه جمله آمده است:

1. او حق خداوند و هر حقى كه به اهل بيت عليهم السلام مرتبط شود خواهد گرفت.

2. او انتقام هر خون به ناحق ريخته از اولياء خدا را خواهد گرفت.

3. او از تمام ظالمان عالم انتقام خواهد گرفت.

پانوشت:

1. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج37، ص211.

2. همان، ص 213.

3. همان، ص 215.

منابع:

فصلنامه امامت پژوهی- فصلنامه تخصصی امامت پژوهی 3 پاییز 90

کتاب اسرار غدیر، محمد باقر انصاری